Dochodzenie roszczeń cywilnych przed sądem karnym
Dochodzenie roszczeń cywilnych przed sądem karnym
Wzorem wielu ustawodawstw współczesnych prawo polskie odróżnia w samej systematyce k.c. zespół przepisów, w których wyrządzenie szkody jest traktowane jako źródło zobowiązania. Do nich odnosi się reżim odpowiedzialności ex delicto umiejscowionych w tytule VI księgi III k.c. Deliktem jest zawinione działanie ludzkie. Ustawodawca wprowadził do kodeksu cywilnego szersze niż delikt pojęcie - czynu niedozwolonego, który rozszerza katalog zdarzeń o niektóre działania ludzkie nie noszące znamion winy, jak również zdarzenia nie mające z działaniami ludzkimi nic wspólnego, ilekroć wynika z nich szkoda. Za tę szkodę prawo czyni kogoś odpowiedzialny.
Dochodząc roszczeń z czynu niedozwolonego w większości przypadków wierzyciela czeka długa droga do zasądzenia należnej sumy. Sądy cywilne związane wyrokiem skazującym sądu karnego (art. 11k.c.) zwykle zawieszają toczące się przed nimi postępowanie, aż do chwili wydania przez sąd karny orzeczenia. Dopiero kiedy wyrok karny stanie się prawomocny, sąd cywilny podejmuje postępowanie i przystępuje do rozstrzygania sprawy.
Uniknięcie podwójnego postępowania sądowego oraz ponoszenia związanych z nim kosztów możliwe jest, poprzez skorzystania z instytucji powództwa adhezyjnego w postępowaniu karnym. Instytucja ta, choć mało popularna, znana jest polskiemu prawu od roku 1928, kiedy wszedł w życie dawny kodeks postępowania karnego. Obecnie ustawodawca uregulował ją w rozdziale 7 Działu III obecnego kodeksu postępowania karnego.
Zgodnie z nim pokrzywdzony może aż do rozpoczęcia przewodu sądowego na rozprawie głównej wytoczyć przeciw oskarżonemu powództwo cywilne w celu dochodzenia w postępowaniu karnym roszczeń majątkowych wynikających bezpośrednio z popełnienia przestępstwa (art. 62 k.p.k.). Przyjęcie powództwa przez sąd uzależnione jest od tego czy pokrzywdzony dochodzi roszczeń majątkowych i czy wynikają one bezpośrednio z popełnionego przestępstwa. Wobec braku którejkolwiek z negatywnych przesłanek wymienionych w art. 65 k.p.k., sąd karny przyjmie i rozstrzygnie powództwo. W przeciwnym przypadku sąd odmówi przyjęcia powództwa. Nic nie stoi na przeszkodzie, aby pozew został wniesiony już na etapie postępowania przygotowawczego. W takiej sytuacji prokurator załącza pozew do akt sprawy.
Przedmiotowe postępowanie toczy się w oparciu o kodeks postępowania karnego oraz przepisy obowiązujące w postępowaniu cywilnym. Odmienności obu procedur nie powinny zatem stanowić przeszkody dla strony, czy też pełnomocnika, który nie jest biegły w postępowaniem karnym.
Niewątpliwym atutem wytoczenia powództwa cywilnego przed sądem karnym jest tymczasowe zwolnienie powoda cywilnego od wpłacania wpisu od powództwa, jak również od apelacji. W zdecydowanej większości przypadków powodowi nie będzie groziła konieczność uiszczenia wpisu, ponieważ powództwa adhezyjne rozstrzygane są zwykle na korzyść pokrzywdzonego.
Wybierając tą drogę procedowania wszelkie wydatki związane z postępowaniem dowodowym pokryje tymczasowo Skarb Państwa. W praktyce koszty powoda ograniczają się do wysokości kosztów pełnomocnictwa oraz osobistego stawiennictwa w sądzie.
Nieobojętna jest również kwestia właściwości miejscowej i rzeczowej sądu. Po wniesieniu przez prokuratora aktu oskarżenia pokrzywdzony zostanie poinformowany o tym, do którego sądu wpłynął, jak również pouczony o prawie wniesienia powództwa cywilnego. Sąd, który jest właściwy do osądzenia sprawy karnej jest również właściwy do rozpoznania powództwa cywilnego, niezależnie od wartości przedmiotu sporu i zmiany przedmiotowej powództwa.
Znacznie skraca czas na do wydania orzeczenia cywilnego fakt, uniknięcia dwukrotnego wzywania kolejno przez sąd karny i cywilny świadków.
Niezwykle istotne znaczenie ma fakt, iż oskarżony zagrożony represją karną, jest znacznie bardziej uległy w kwestii odszkodowania. Zachowanie oskarżonego po popełnieniu przestępstwa stanowi bowiem jedną z podstaw wymiaru kary.
Należy również zwrócić uwagę na fakt, iż postępowanie karne charakteryzuje się kontradyktoryjnością. Sąd karny wykazuje się znacznie większą inicjatywą, aniżeli ma to miejsce w postępowaniu cywilnym. Wynika to z zasad, jakimi rządzi się postępowanie karne i jego celów jemu przyświecających. Również udział oskarżyciela publicznego stanowi nieoceniony atut postępowania karnego. Na nim bowiem ciąży obowiązek przedstawienia dowodów co do winy oraz okoliczności towarzyszących czynowi. Wspomniane okoliczności niejednokrotnie okazują się całkowicie wystarczające do rozstrzygnięcia w zakresie powództwa cywilnego.
W świetle powyższych faktów niezrozumiałe jest jakże marginalne znaczenie powództwa adhezyjnego w procesie karnym i opór pokrzywdzonych oraz ich pełnomocników przed wyborem tej właśnie drogi dochodzenia swoich praw. Zdecydowanie się na dochodzenie roszczeń cywilnych w procesie karnym oznacza oszczędność czasu, kosztów oraz zaangażowania w toczącą się sprawę. Cele i zasady postępowania karnego gwarantują pokrzywdzonemu zabezpieczenie jego praw
Tomasz Rocki
aplikant radcowski
Wzorem wielu ustawodawstw współczesnych prawo polskie odróżnia w samej systematyce k.c. zespół przepisów, w których wyrządzenie szkody jest traktowane jako źródło zobowiązania. Do nich odnosi się reżim odpowiedzialności ex delicto umiejscowionych w tytule VI księgi III k.c. Deliktem jest zawinione działanie ludzkie. Ustawodawca wprowadził do kodeksu cywilnego szersze niż delikt pojęcie - czynu niedozwolonego, który rozszerza katalog zdarzeń o niektóre działania ludzkie nie noszące znamion winy, jak również zdarzenia nie mające z działaniami ludzkimi nic wspólnego, ilekroć wynika z nich szkoda. Za tę szkodę prawo czyni kogoś odpowiedzialny.
Dochodząc roszczeń z czynu niedozwolonego w większości przypadków wierzyciela czeka długa droga do zasądzenia należnej sumy. Sądy cywilne związane wyrokiem skazującym sądu karnego (art. 11k.c.) zwykle zawieszają toczące się przed nimi postępowanie, aż do chwili wydania przez sąd karny orzeczenia. Dopiero kiedy wyrok karny stanie się prawomocny, sąd cywilny podejmuje postępowanie i przystępuje do rozstrzygania sprawy.
Uniknięcie podwójnego postępowania sądowego oraz ponoszenia związanych z nim kosztów możliwe jest, poprzez skorzystania z instytucji powództwa adhezyjnego w postępowaniu karnym. Instytucja ta, choć mało popularna, znana jest polskiemu prawu od roku 1928, kiedy wszedł w życie dawny kodeks postępowania karnego. Obecnie ustawodawca uregulował ją w rozdziale 7 Działu III obecnego kodeksu postępowania karnego.
Zgodnie z nim pokrzywdzony może aż do rozpoczęcia przewodu sądowego na rozprawie głównej wytoczyć przeciw oskarżonemu powództwo cywilne w celu dochodzenia w postępowaniu karnym roszczeń majątkowych wynikających bezpośrednio z popełnienia przestępstwa (art. 62 k.p.k.). Przyjęcie powództwa przez sąd uzależnione jest od tego czy pokrzywdzony dochodzi roszczeń majątkowych i czy wynikają one bezpośrednio z popełnionego przestępstwa. Wobec braku którejkolwiek z negatywnych przesłanek wymienionych w art. 65 k.p.k., sąd karny przyjmie i rozstrzygnie powództwo. W przeciwnym przypadku sąd odmówi przyjęcia powództwa. Nic nie stoi na przeszkodzie, aby pozew został wniesiony już na etapie postępowania przygotowawczego. W takiej sytuacji prokurator załącza pozew do akt sprawy.
Przedmiotowe postępowanie toczy się w oparciu o kodeks postępowania karnego oraz przepisy obowiązujące w postępowaniu cywilnym. Odmienności obu procedur nie powinny zatem stanowić przeszkody dla strony, czy też pełnomocnika, który nie jest biegły w postępowaniem karnym.
Niewątpliwym atutem wytoczenia powództwa cywilnego przed sądem karnym jest tymczasowe zwolnienie powoda cywilnego od wpłacania wpisu od powództwa, jak również od apelacji. W zdecydowanej większości przypadków powodowi nie będzie groziła konieczność uiszczenia wpisu, ponieważ powództwa adhezyjne rozstrzygane są zwykle na korzyść pokrzywdzonego.
Wybierając tą drogę procedowania wszelkie wydatki związane z postępowaniem dowodowym pokryje tymczasowo Skarb Państwa. W praktyce koszty powoda ograniczają się do wysokości kosztów pełnomocnictwa oraz osobistego stawiennictwa w sądzie.
Nieobojętna jest również kwestia właściwości miejscowej i rzeczowej sądu. Po wniesieniu przez prokuratora aktu oskarżenia pokrzywdzony zostanie poinformowany o tym, do którego sądu wpłynął, jak również pouczony o prawie wniesienia powództwa cywilnego. Sąd, który jest właściwy do osądzenia sprawy karnej jest również właściwy do rozpoznania powództwa cywilnego, niezależnie od wartości przedmiotu sporu i zmiany przedmiotowej powództwa.
Znacznie skraca czas na do wydania orzeczenia cywilnego fakt, uniknięcia dwukrotnego wzywania kolejno przez sąd karny i cywilny świadków.
Niezwykle istotne znaczenie ma fakt, iż oskarżony zagrożony represją karną, jest znacznie bardziej uległy w kwestii odszkodowania. Zachowanie oskarżonego po popełnieniu przestępstwa stanowi bowiem jedną z podstaw wymiaru kary.
Należy również zwrócić uwagę na fakt, iż postępowanie karne charakteryzuje się kontradyktoryjnością. Sąd karny wykazuje się znacznie większą inicjatywą, aniżeli ma to miejsce w postępowaniu cywilnym. Wynika to z zasad, jakimi rządzi się postępowanie karne i jego celów jemu przyświecających. Również udział oskarżyciela publicznego stanowi nieoceniony atut postępowania karnego. Na nim bowiem ciąży obowiązek przedstawienia dowodów co do winy oraz okoliczności towarzyszących czynowi. Wspomniane okoliczności niejednokrotnie okazują się całkowicie wystarczające do rozstrzygnięcia w zakresie powództwa cywilnego.
W świetle powyższych faktów niezrozumiałe jest jakże marginalne znaczenie powództwa adhezyjnego w procesie karnym i opór pokrzywdzonych oraz ich pełnomocników przed wyborem tej właśnie drogi dochodzenia swoich praw. Zdecydowanie się na dochodzenie roszczeń cywilnych w procesie karnym oznacza oszczędność czasu, kosztów oraz zaangażowania w toczącą się sprawę. Cele i zasady postępowania karnego gwarantują pokrzywdzonemu zabezpieczenie jego praw
Tomasz Rocki
aplikant radcowski